Deontoloji Nedir?

Deontoloji, bir eylemin ahlaki doğruluğunun, o eylemin sonuçlarına göre değil, eylemin kendisinin belirli ahlaki kurallara, ilkelere veya ödevlere uygun olup olmadığına göre belirlenmesi gerektiğini savunan bir etik teorisidir. Yunanca "deon" (ödev, görev) kelimesinden gelir ve "ödev ahlakı" olarak da bilinir.

Sonuç Odaklılığa Karşıtlık: Deontoloji, faydacılık gibi sonuç odaklı (teleolojik) teorilerin tam karşısında yer alır. Bir deontoloğa göre, bir eylem iyi sonuçlar doğursa bile, eğer ahlaki bir ödevi veya kuralı ihlal ediyorsa, o eylem yanlıştır. Tersine, bir eylem kötü sonuçlara yol açsa bile, eğer ahlaki bir ödeve uygunsa, o eylem doğrudur. Örneğin, "yalan söylemek" özünde yanlış bir eylem olduğu için, bir kişiyi mutlu edecek olsa bile yalan söylenmemelidir.

Immanuel Kant ve Kategorik İmperatif: Deontolojik etiğin en önemli ve en etkili temsilcisi, Alman filozof Immanuel Kant'tır. Kant, ahlakın temelini "Kategorik İmperatif" (Koşulsuz Buyruk) adını verdiği evrensel bir ilkeye dayandırır. Bu ilkenin en bilinen formülasyonu şöyledir: "Öyle bir eylemde bulun ki, eyleminin dayandığı ilke (maksim), aynı zamanda evrensel bir yasa haline gelsin." Yani, bir eylemde bulunmadan önce, "Herkesin, her zaman, aynı durumda aynı şeyi yapmasını isteyebilir miyim?" diye sormamız gerekir. Eğer cevap evet ise, eylem ahlaken doğrudur.

İnsanlık Formülasyonu: Kategorik İmperatif'in bir diğer önemli formülasyonu da şudur: "İnsanlığı, hem kendi şahsında hem de diğerlerinin şahsında, asla sadece bir araç olarak değil, her zaman aynı zamanda bir amaç olarak gör." Bu, insanların içsel bir değere sahip olduğunu ve kendi çıkarlarımız için asla bir nesne gibi kullanılamayacaklarını ifade eder. Deontoloji, evrensel ahlak yasalarının, ödevlerin ve hakların önemini vurgular.

Kelimeler: deontoloji, felsefe, felsefi kavramlar, etik, ahlak felsefesi, kant, kategorik imperatif, ödev ahlakı