Mimaride "Uçan Payanda" (Flying Buttress) Ne İşe Yarar?

Uçan payanda, özellikle Gotik mimaride, yüksek taş binaların (katedraller gibi) duvarlarını ve çatılarını desteklemek için kullanılan, hem işlevsel hem de estetik bir dış yapısal elemandır.

Gotik mimarlar, daha önce Romanesk mimaride kullanılan kalın, masif ve penceresiz duvarlar yerine, daha yüksek, daha ince ve daha aydınlık (geniş vitray pencerelere sahip) mekanlar yaratmak istediler. Ancak, yüksek bir tonozlu (kemerli) çatının ağırlığı, bu ince duvarların üzerine büyük bir dışa doğru itme kuvveti (yanal basınç) uyguluyordu ve duvarların yıkılmasına neden olabilirdi. Uçan payanda, bu sorunu çözmek için geliştirildi. Yapının ana duvarından biraz uzağa inşa edilen ağır bir payanda (destek kulesi) ile, çatının basıncının en yoğun olduğu noktadan bu kuleye doğru uzanan kemerli bir destekten ("uçan" kısım) oluşur. Bu kemer, çatının yanal itme kuvvetini yakalar, onu ana yapıdan uzaklaştırır ve güvenli bir şekilde yerdeki destek kulesine ve oradan da temele aktarır. Bu dahiyane sistem, Gotik katedrallerin o göğe yükselen, hafif ve aydınlık yapılarına kavuşmasını mümkün kılmıştır.

Kelimeler: uçan payanda, flying buttress, gotik mimari, mimari, katedral, yapı mühendisliği, sanat tarihi