Psikolojide "Bilişsel Yük" (Cognitive Load) Teorisi Nedir?

Bilişsel yük teorisi, bir kişinin belirli bir görevi yerine getirirken veya yeni bir bilgiyi öğrenirken, "çalışma belleğinin" (working memory) aynı anda işleyebileceği bilgi miktarının sınırlı olduğunu öne süren bir öğrenme teorisidir.

Çalışma belleğimiz, bilgiyi geçici olarak tuttuğumuz ve manipüle ettiğimiz zihinsel bir "tezgah" gibidir ve kapasitesi oldukça sınırlıdır. Bu teoriye göre, öğrenme sürecinde çalışma belleğimize üç tür bilişsel yük biner: 1. İçsel Yük (Intrinsic Load): Öğrenilen konunun kendi doğal zorluğu ve karmaşıklığıdır. 2. Dışsal Yük (Extraneous Load): Öğrenme materyalinin sunuluş şeklinden kaynaklanan, gereksiz ve dikkat dağıtıcı zihinsel yüktür (kötü bir tasarım, karmaşık bir dil gibi). 3. İlgili Yük (Germane Load): Bilginin anlaşılması, şemaların (zihinsel yapıların) oluşturulması ve uzun süreli belleğe aktarılması için harcanan yapıcı zihinsel çabadır. Etkili bir öğretim tasarımının amacı, konunun doğasından gelen içsel yükü yönetmek, gereksiz olan dışsal yükü en aza indirmek ve öğrenme için gerekli olan ilgili yüke maksimum yer açmaktır. Bilişsel yük aşırıya kaçtığında, öğrenme gerçekleşmez.

Kelimeler: bilişsel yük, cognitive load, öğrenme teorisi, çalışma belleği, psikoloji, eğitim