Renk Değiştiren Antik Kadeh: "Likurgus Kupası"nın Sırrı Nedir?

Likurgus Kupası (Lycurgus Cup), 4. yüzyıldan kalma, son derece nadir ve gizemli bir Roma cam kadehidir. Bu kupanın en şaşırtıcı özelliği, "dichroic" (çift renkli) olmasıdır; yani, ışığın geliş yönüne göre renk değiştirebilmesidir.

Kupa, arkadan aydınlatıldığında, kan kırmızısı bir renkte parlarken, önden aydınlatıldığında ise opak yeşil bir renkte görünür. Yüzyıllar boyunca bu etkinin sırrı çözülememişti. Ancak 1990'larda, bilim insanları kupanın camını elektron mikroskobu altında incelediklerinde, Romalı cam ustalarının, günümüz "nanoteknoloji"sinin en ilkel formlarından birini kullandıklarını keşfettiler. Camın içine, yaklaşık 50 nanometre çapında (bir tuz tanesinin binde biri kadar) çok küçük altın ve gümüş nanoparçacıkları karıştırmışlardı. Bu metal nanoparçacıkların boyutları, ışığın dalga boyuyla karşılaştırılabilir düzeydedir. Bu parçacıklar, ışıkla özel bir şekilde etkileşime girer. Işık arkadan (içinden) geçtiğinde, gümüş parçacıkları ışığın mavi ve yeşil gibi belirli renklerini saçarken, altın parçacıkları kırmızı ışığın geçmesine izin verir. Işık önden (yüzeyden) yansıdığında ise, farklı bir optik etki yaratarak yeşil rengin baskın olmasını sağlarlar. Bu, antik zanaatkarların, sezgisel olarak, ne yaptığını tam bilmeden, son derece gelişmiş bir malzeme bilimi tekniği kullandıklarının bir kanıtıdır.

Kelimeler: likurgus kupası, lycurgus cup, nanoteknoloji, roma, sanat tarihi, şaşırtıcı hikayeler, dichroic cam