Toplum Sözleşmesi Nedir?

Toplum Sözleşmesi, siyaset felsefesinde, bireylerin, belirli haklarından feragat ederek, kendilerini yönetecek bir devlet veya otorite kurmak üzere zımni (üstü kapalı) veya açık bir şekilde anlaştıklarını varsayan bir teoridir. Bu teori, devletin meşruiyetinin (yasallığının) ve bireylerin neden devlete itaat etmesi gerektiği sorusunun temelini açıklamaya çalışır.

"Doğa Durumu": Toplum sözleşmesi teorisyenleri, genellikle argümanlarına, devletin veya toplumun olmadığı, varsayımsal bir "doğa durumu" (state of nature) tasviriyle başlarlar. Bu doğa durumunda insanların nasıl yaşayacağı, filozoflar arasında farklılık gösterir. Thomas Hobbes'a göre doğa durumu, herkesin herkesle savaştığı ("insan insanın kurdudur"), sürekli bir korku ve kaos halidir. John Locke'a göre ise, insanların doğal haklara (yaşam, özgürlük, mülkiyet) sahip olduğu ancak bu hakları koruyacak bir otoritenin olmadığı bir durumdur.

Sözleşmenin Amacı: Hobbes'a göre, insanlar bu kaotik doğa durumundan kaçmak ve güvenliklerini sağlamak için, tüm haklarını mutlak bir egemene (Leviathan) devrederek bir toplum sözleşmesi yaparlar. Locke'a göre ise, insanlar zaten sahip oldukları doğal hakları daha iyi korumak için, sınırlı yetkilere sahip bir hükümet kurmak üzere anlaşırlar. Eğer hükümet bu hakları ihlal ederse, halkın direnme ve onu devirme hakkı vardır. Jean-Jacques Rousseau için ise sözleşme, bireylerin "genel iradeye" tabi olarak hem özgür hem de eşit olduğu bir toplum yaratmayı amaçlar.

Önemi: Toplum sözleşmesi teorisi, monarşilerin "tanrısal hakkı" fikrine karşı, siyasi gücün kaynağının halkın rızası olduğu fikrini savunarak modern demokrasi ve liberal düşüncenin gelişiminde devrimci bir rol oynamıştır. Birçok modern anayasa ve insan hakları beyannamesi, bu teorinin temel ilkelerinden esinlenmiştir.

Kelimeler: toplum sözleşmesi, felsefe, felsefi kavramlar, siyaset felsefesi, hobbes, locke, rousseau, devlet