"Aksolotl" (Axolotl) Neden Uzuvlarını Yenileyebilir?

Aksolotl (Ambystoma mexicanum), Meksika'ya özgü, olağanüstü bir rejenerasyon (yenilenme) yeteneğine sahip olan bir semender türüdür. Bu canlılar, sadece kuyruklarını değil, aynı zamanda bacaklarını, çenelerini, omuriliklerini ve hatta beyinlerinin hasar görmüş kısımlarını bile hiçbir yara izi bırakmadan mükemmel bir şekilde yeniden üretebilirler.

Bu inanılmaz yeteneğin sırrı, aksolotlların "neoteni" adı verilen bir evrimsel özelliğe sahip olmasında yatar. Neoteni, bir canlının, yetişkin hale geldiğinde bile larva dönemine ait özelliklerini korumasıdır. Yani aksolotllar, aslında hiçbir zaman tam olarak "büyümezler" ve hayatları boyunca gençlik formunda kalırlar. Bu durum, onlara embriyonik kök hücrelere benzer, yüksek derecede yenilenme potansiyeline sahip hücre popülasyonlarını koruma imkanı tanır. Bir uzuv kesildiğinde, bu kök hücre benzeri hücreler yara bölgesinde toplanır, "blastema" adı verilen bir tomurcuk oluşturur ve bu tomurcuk, orijinal uzvun tüm karmaşık yapılarını (kemik, kas, sinir, deri) doğru bir şekilde yeniden inşa etmek üzere programlanmıştır. Bu süreç, insanlarda yara iyileşmesi ve rejeneratif tıp araştırmaları için önemli ipuçları sunmaktadır.

Kelimeler: aksolotl, axolotl, rejenerasyon, yenilenme, neoteni, biyoloji, kök hücre, zooloji