Faydacılık (Utilitaryanizm) Nedir?

Faydacılık (Utilitaryanizm), bir eylemin ahlaki doğruluğunun, o eylemin sonuçlarına göre belirlenmesi gerektiğini savunan, sonuç odaklı bir etik teorisidir. Faydacılığın temel ilkesi, en fazla sayıda insan için en büyük mutluluğu veya faydayı sağlayan eylemin, ahlaki olarak doğru eylem olduğudur.

"En Büyük Mutluluk İlkesi": Bu ilke, faydacılığın temel taşıdır. Bir karar verirken, o kararın etkileyeceği herkesin mutluluğunu ve acısını hesaba katmak ve toplam mutluluğu en üst düzeye çıkaran (veya toplam acıyı en aza indiren) seçeneği tercih etmek gerekir. Ahlak, bireysel niyetlerden veya soyut kurallardan çok, eylemlerin somut sonuçlarıyla ilgilidir.

Kurucuları: Bentham ve Mill: Klasik faydacılığın kurucuları, İngiliz filozoflar Jeremy Bentham ve John Stuart Mill'dir. Bentham, hazzın niceliğine odaklanmış ve mutluluğu, basitçe "haz eksi acı" olarak hesaplamıştır. Mill ise, bu görüşü geliştirerek, hazların sadece niceliğinin değil, niteliğinin de önemli olduğunu savunmuştur. Ona göre, entelektüel ve ahlaki hazlar (bir kitabı okumanın veya birine yardım etmenin hazzı), bedensel hazlardan daha üstündür. Mill'in ünlü sözüyle, "Mutsuz bir Sokrates olmak, mutlu bir domuz olmaktan yeğdir."

Eleştiriler: Faydacılığa yönelik birçok eleştiri bulunmaktadır. En önemlilerinden biri, "çoğunluğun tiranlığı" riskidir. Eğer bir eylem, büyük bir çoğunluğa mutluluk sağlarken küçük bir azınlığa büyük bir acı veriyorsa, faydacılık bu eylemi ahlaken doğru kabul edebilir. Bu durum, adalet ve bireysel haklar gibi kavramlarla çelişebilir. Ayrıca, bir eylemin tüm sonuçlarını önceden tahmin etmenin ve mutluluğu objektif olarak ölçmenin zorluğu da eleştirilen diğer noktalardır.

Kelimeler: faydacılık, utilitaryanizm, felsefe, felsefi kavramlar, etik, ahlak felsefesi, bentham, mill