"Planlı Eskitme" (Planned Obsolescence) Stratejisi Nedir?

"Planlı eskitme", bir ürünün, üreticisi tarafından kasıtlı olarak, belirli bir kullanım süresinden sonra işlevsiz veya modası geçmiş hale gelecek şekilde tasarlanması ve üretilmesi stratejisidir. Bu stratejinin temel amacı, tüketicileri eski ürünlerini atıp daha yeni bir modelini satın almaya teşvik ederek sürekli bir tüketim döngüsü yaratmaktır.

Planlı eskitmenin birkaç türü vardır: 1. İşlevsel Eskitme: Ürünün içindeki kritik bir parçanın (örneğin bir yazıcının çipi veya bir telefonun bataryası) belirli bir süre sonra bozulacak şekilde tasarlanması. 2. Algısal (Estetik) Eskitme: Ürünün kendisi hala çalışır durumdayken, sürekli olarak yeni tasarımlar ve stiller piyasaya sürülerek mevcut modelin "modası geçmiş" veya "zevksiz" olarak algılanmasının sağlanması (moda endüstrisi gibi). 3. Sistemsel Eskitme: Bir ürünün, yazılım güncellemeleri veya uyumlu parçaların artık üretilmemesi gibi nedenlerle, daha yeni sistemlerle uyumsuz hale getirilerek kasıtlı olarak işe yaramaz kılınması. Bu strateji, kaynak israfı ve çevre kirliliği nedeniyle ciddi şekilde eleştirilmektedir.

Kelimeler: planlı eskitme, planned obsolescence, tüketim toplumu, kapitalizm, ekonomi, sürdürülebilirlik