Psikolojide "Zeigarnik Etkisi" Nedir?

Zeigarnik etkisi, insanların tamamlanmamış veya yarıda kesilmiş görevleri, tamamlanmış görevlere göre daha kolay ve daha sık hatırlama eğiliminde olduğunu belirten psikolojik bir olgudur. Bu etki, adını, 1920'lerde bu fenomeni ilk kez gözlemleyen Rus psikolog Bluma Zeigarnik'ten alır.

Zeigarnik, bir restoranda garsonların, siparişleri müşteriye teslim edene kadar son derece karmaşık siparişleri bile akıllarında tuttuklarını, ancak ödeme yapıldıktan ve görev "tamamlandıktan" sonra siparişin detaylarını hızla unuttuklarını fark etti. Yaptığı laboratuvar deneylerinde de, katılımcıların, yarıda kesmelerine izin verilen görevleri, tamamladıkları görevlere göre yaklaşık iki kat daha fazla hatırladıklarını gördü. Bu durumun nedeni, tamamlanmamış bir görevin zihinde bir "görev gerilimi" yaratmasıdır. Beyin, bu görevi "kapatmak" ve bu gerilimden kurtulmak istediği için, o görevi sürekli olarak kısa süreli bellekte aktif tutar. Bu etki, dizi finallerinin en heyecanlı yerde bitirilmesi (cliffhanger) veya bir işe başlamanın, onu bitirmenin en zor kısmı olması gibi durumlarda kendini gösterir.

Kelimeler: zeigarnik etkisi, psikoloji, bilişsel psikoloji, hafıza, görev gerilimi, erteleme