Stanford Hapishane Deneyi'nin Sonuçları ve Etik Tartışmaları Nelerdir?

Stanford Hapishane Deneyi, 1971 yılında psikolog Philip Zimbardo liderliğinde yürütülen ve insanların kendilerine atanan sosyal rollere (gardiyan veya mahkum gibi) ne kadar hızlı uyum sağladığını ve bu rollerin davranışlarını nasıl etkilediğini inceleyen ünlü bir psikoloji deneyidir.

Deney için, psikolojik olarak sağlıklı üniversite öğrencileri rastgele bir şekilde "mahkum" ve "gardiyan" olarak iki gruba ayrıldı ve Stanford Üniversitesi'nin bodrum katında oluşturulan sahte bir hapishaneye yerleştirildi. Planlanan iki haftalık deney, sadece altı gün sonra kontrolden çıktığı için durdurulmak zorunda kalındı. Gardiyanlar, kısa sürede sadist ve otoriter davranışlar sergilemeye başlarken, mahkumlar da pasif, depresif ve çaresiz bir duruma düştüler. Deney, güçlü bir durumun ve verilen rollerin, bireylerin kendi kişiliklerini ve ahlaki değerlerini nasıl kolayca bastırabildiğini çarpıcı bir şekilde gösterdi. Ancak, Zimbardo'nun deneye müdahale ederek gardiyanları belirli davranışlara teşvik ettiği ve katılımcıların psikolojik sağlığını tehlikeye attığı için, deney günümüzde ciddi etik eleştirilere maruz kalmaktadır ve bilimsel geçerliliği sorgulanmaktadır.

Kelimeler: stanford hapishane deneyi, philip zimbardo, psikoloji, sosyal psikoloji, deney, etik