"İkili Çıkmaz" (Catch-22) Durumu Nedir?

"İkili çıkmaz" veya Catch-22, Joseph Heller'in aynı adlı romanından türeyen ve bir bireyin, çelişkili ve mantıksız kurallar nedeniyle, içinden çıkmasının imkansız olduğu bir paradoksal durumu veya ikilemi tanımlayan bir ifadedir.

Romandaki klasik örnek, II. Dünya Savaşı sırasında görev yapan bir bombardıman pilotu olan Yossarian'ın durumudur. Kurala göre, tehlikeli uçuş görevlerinden muaf tutulmak için bir askerin "deli" olduğuna dair bir rapor alması gerekir. Ancak, aynı kuralın bir de "püf noktası" (catch) vardır: Eğer bir asker, kendi can güvenliği için endişe duyarak uçuş görevlerinden muaf tutulmayı talep ediyorsa, bu onun akıl sağlığının yerinde olduğunun bir kanıtıdır. Dolayısıyla, sadece deli olanlar görevden alınabilir, ama deli olduğunu kanıtlamak için talepte bulunan herkesin aslında akıllı olduğu varsayılır. Bu nedenle, görevden kaçmanın hiçbir yolu yoktur. Günlük dilde Catch-22, "İş bulmak için deneyime ihtiyacım var, ama deneyim kazanmak için işe ihtiyacım var" gibi, bir sorunun çözümünün, sorunun kendisi tarafından engellendiği, içinden çıkılmaz durumları ifade etmek için kullanılır.

Kelimeler: catch-22, ikili çıkmaz, paradoks, joseph heller, mantık, felsefe, edebiyat