Rasyonalizm Nedir?

Rasyonalizm (Akılcılık), bilginin temel kaynağının ve doğruluğunun ölçütünün akıl ve düşünce olduğunu savunan felsefi bir görüştür. Rasyonalist filozoflar, duyu deneyimlerinin (görme, duyma vb.) aldatıcı ve güvenilmez olabileceğini, kesin ve evrensel bilginin ise ancak mantıksal akıl yürütme yoluyla elde edilebileceğini iddia ederler.

Doğuştan Gelen Bilgi (Innate Ideas): Rasyonalizmin merkezinde, "doğuştan gelen fikirler" kavramı yer alır. Bu görüşe göre, insanlar dünyaya boş bir zihinle ("tabula rasa") gelmezler; aksine, Tanrı, mantık, matematik ve ahlak gibi bazı temel kavramlar ve ilkeler zihinlerinde doğuştan mevcuttur. Deneyim, bu doğuştan gelen fikirleri sadece "hatırlamamıza" veya "uyandırmamıza" yardımcı olur.

Matematiksel Kesinlik Modeli: Rasyonalistler, bilgi için bir model olarak matematiği ve geometriyi alırlar. Tıpkı matematikteki aksiyomlardan (ispatlanmasına gerek duyulmayan temel gerçekler) yola çıkarak mantıksal çıkarımlarla (tümdengelim) yeni ve kesin teoremlerin kanıtlanması gibi, felsefede de temel ve apaçık doğrulardan yola çıkarak tüm bilgi sisteminin kurulabileceğine inanırlar.

Önemli Temsilcileri ve Empirizm ile Zıtlığı: Felsefe tarihindeki en önemli rasyonalist düşünürler arasında René Descartes ("Düşünüyorum, öyleyse varım"), Baruch Spinoza ve Gottfried Wilhelm Leibniz bulunur. Rasyonalizm, bilginin temel kaynağının duyu deneyimi olduğunu savunan "empirizm" (deneycilik) akımının tam karşısında yer alır. Bu iki akım arasındaki tartışma, modern felsefenin temelini oluşturmuştur.

Kelimeler: rasyonalizm, akılcılık, felsefe, felsefi kavramlar, descartes, spinoza, akıl, empirizm