Rosetta Taşı'nın Şifresi Nasıl Çözüldü?

Rosetta Taşı, 1799'da Napolyon'un Mısır seferi sırasında Fransız askerleri tarafından bulunan, üzerinde aynı metnin üç farklı dilde yazılı olduğu granodiyorit bir levhadır. Bu diller, Antik Mısır hiyeroglifleri, Mısır'ın halk dilinden türeyen Demotik yazı ve Antik Yunanca idi. Antik Yunanca o dönemde bilindiği için, bu taş, unutulmuş olan hiyerogliflerin şifresini çözmek için bir anahtar sağlıyordu.

Şifrenin çözülmesindeki en büyük atılım, Fransız bilgin Jean-François Champollion tarafından yapıldı. Diğer araştırmacılar, hiyerogliflerin tamamen sembolik olduğunu düşünürken, Champollion hem sembolik hem de fonetik (ses belirten) bir alfabe olabileceğini varsaydı. Taşın üzerindeki Yunanca metinden kral V. Ptolemaios'un adını buldu ve hiyeroglif metninde "kartuş" adı verilen oval çerçeveler içindeki sembollerin bu isme karşılık geldiğini tahmin etti. Kleopatra gibi diğer kraliyet isimlerini de karşılaştırarak, belirli hiyerogliflerin ses değerlerini (P, T, L, O, M, S gibi) çözmeyi başardı. Bu fonetik alfabe, binlerce yıllık Mısır hiyerogliflerinin kapısını aralayan anahtar oldu.

Kelimeler: rosetta taşı, hiyeroglif, champollion, antik mısır, arkeoloji, dilbilim, deşifre